X
تبلیغات
مندل - PGD، راهی برای تعیین جنسیت فرزندتان
ژنتیک مولکولی در پزشکی

تعیین جنسیت با روشPGD

از دیرباز آدمی به این موضوع علاقه مند بوده ‌است که جنسیت جنین را تعیین کند. در این باره، افسانه‌ها و خرافات فراوانی نیز نقل شده ‌است. تعيين جنسيت جنين همواره در طول ساليان سال از روياهاي دست نيافتني انسانها به شمار مي رفته، شايد براي برخي هيچ تفاوتي بين دختر يا پسر وجود نداشته، اما بدون شک براي برخي ديگر مساله اي مهم بوده است. امروزه به کمک تکنيک هاي جديد علم پزشکي، بسياري از روياها و آرزوهاي انسان ممکن شده، يکي از آنها تعيين جنسيت جنين است که در ايران نيز همپاي ساير کشورهاي پيشرفته، توانايي انجام اين کار فراهم شده است.

هم اکنون یکی از روش‌های اثبات شده برای تعیین جنسیت جنین، تکنیک‌های تشخیص ژنتیکی پیش از لانه‌گزینی می‌باشد. مهمترین هدف روش PGD، پیشگیری از انتقال بیماری های ژنتیکی به فرزندان والدین ناقل بیماری است. پیش از این، از روش هاي تشخيص ژنتيكي پیش از تولد به نام PND براي بررسي ناهنجاري هاي كروموزومي جنين پیش از تولد استفاده مي شد. اما در صورت تشخيص ناهنجاري در جنين، تصميم گرفتن در مورد سقط جنين براي زوج بسيار مشكل بود و صدمات جسمي و رواني را براي آنها در پي داشت. با استفاده از روش هاي تشخيص ژنتيكي پيش از لانه گزيني به نام PGD مي توان از بروز اين مشكلات جلوگيري كرد. برخی كاربردهای PGD به شرح زير است: بيماراني كه بيش از 3 بار عمل IVF يا ميكرواينجكشن انجام داده اند،‌ اما منجر به حاملگي نشده است؛ هنگامي كه سن خانم بيش از 35 سال باشد؛ مواقعي كه ناهنجاري هاي ساختاري مانند ترانس لوكيشن (جابه جا شدن قطعات كروموزومي)‌ در آزمايش كاريوتايپ زوجين وجود دارد؛ در سقط هاي مكرر كه عوامل ديگري براي سقط وجود نداشته است؛ تشخيص جنسيت در بيماري هايي  مانند هموفيلي كه وابسته به جنس است و بروز آن به خصوص در پسران بيشتر از دختران است؛ بيماري هاي تك ژني مانند تالاسمي كه ممكن است در نوزاد بروز كند. با استفاده از PGD می توان تنها با جدا کردن یک سلول از رویان در حال رشد و انجام آزمایشات ژنتیک بر روی آن، جنین هایی را که عاری از ناهنجاری های ژنتیکی باشند، به رحم منتقل نمود و بنابراین بدون نیاز به سقط جنین که در روش های قدیمی تر لازم بود، در انتظار تولد نوزاد سالم نشست.

به طور طبيعي در مقابل هر  100 دختر، حدود 102 تا 105 پسر به دنيا مي آيد. در اين ميان اگر چه در جوامع پيشرفته تعيين جنسيت جنين اغلب موضوع مهمي نيست، اما گاهی حتي در ميان زوج های فرهیخته، علاقه به يک جنس بيشتر است. زوج هایی بوده اند که مثلا با داشتن سه يا چهار دختر در انتظار تولد يک پسر به تعداد فرزندان خود افزوده اند و نتيجه نگرفته اند. با استفاده از اين تکنيک مي توان خواسته آنها را محقق کرد و به روند افزايش جمعيت در اين خانواده ها خاتمه داد.

در ايران انجام روش تعيين جنسيت جنين پیش از تولد و همچنين تشخيص بيماري هاي ژنتيکي پيش از تولد چندين سال است که توسط مراکز درماني مختلف انجام مي شود و نوزادان فراواني به سلامت با استفاده از اين تکنيک متولد شده اند. PGD (Preimplantation Diagnosis Genetic) يا تعيين جنسيت جنين پیش از تولد هم در مورد تعيين جنسيت جنين به واسطه ی علاقه ی والدين به يک جنس خاص و هم به علت انتقال بيماري هاي ژنتيکي وابسته به جنسيت خاصي صورت مي گيرد. تشخيص ژنتیکی پيش از لانه گزيني گرچه امر جديدي است، ولي در انسان اصول کاربردهاي باليني آن در دهه گذشته پايه ريزي شده و امروزه به عنوان يک روش جايگزين براي تشخيص پيش از تولد به کار گرفته مي شود. در حال حاضر PGD تنها روش ممکن براي زوج هایی است که در معرض داشتن فرزند مبتلا به بيماري هاي ژنتيکي قرار دارند و در ضمن به دلايل قانوني، مذهبي و... نمي توانند سقط جنين را در صورت مبتلا بودن جنين به بيماري هاي ژنتيکي تجربه نمايند. در ايران اين روش بيشتر در مورد افرادي انجام شده که خواهان فرزند پسر بوده اند و تمايل زيادي به انجام اين روش براي تعيين جنسيت دختر صورت نگرفته است.

تشخيص ژنتيکي پيش از لانه گزيني يا PGD روشي است که امکان بررسي ژنتيکي جنين ها را پیش از ورود به رحم و شروع حاملگي فراهم مي سازد. بدين منظور از جنين هاي به دست آمده به روش IVF، يک يا دو سلول به عنوان نمونه برداشته مي شود و از نظر بيماري ژنتيکي خاصي مورد بررسي قرار مي گيرد. اگر سلول نمونه برداشته شده مبتلا نباشد، مي توان نتيجه گيري کرد که جنين سالم به رحم مادر منتقل مي شود تا حاملگي آغاز شود. علاوه بر استفاده از اين روش در مورد بيماري هاي ژنتيکي، در افرادي که به جنسيت خاصي علاقه دارند نيز از اين روش استفاده مي شود. به اين صورت که زوجي با داشتن مثلا چند پسر يا دختر خواهان داشتن فرزندي با جنسيتي غير از آنچه که دارند، هستند. تکنيک تشخيص ژنتيکي پیش از لانه گزینی، آخرين دست آوردها را در زمينه ژنتيک و پزشکي توليد مثلي تلفيق نموده است. در اين روش با استفاده از IVF، رویان شکل گرفته، سپس در مرحله ی 6 تا 8 سلولي يک يا دو سلول از رویان به عنوان نمونه برداشته شده و به آزمايشگاه ژنتيک ارسال مي شود. موارد استفاده از تکنيک های پيشرفته تشخيص ژنتيکي جنسيت جنين پیش از انتقال، امکان انتخاب جنسيت جنين هاي انتقالي را فراهم کرده که گامي تازه در توسعه ی تکنيک هاي تشخيص ژنتيکي پيش از انتقال جنين به شمار مي رود.

PGD در مورد زوجيني که حداقل يکي از طرفين بر اساس مطالعات فاميلي حامل يا مبتلا به يک بيماري ژنتيکي باشند و افرادي که سقط هاي مکرر داشته اند، به ویژه در افرادي که سقط ها به دليل ناهنجاري هاي ساختماني کروموزومي رخ داده باشد، مورد استفاده قرار مي گيرد. همچنين در زنان بالاي  35 سال و در زوجيني که به دليل فاکتور مردانه کانديداي ICSI (تزريق درون سيتوپلاسمي اسپرم) هستند، PGD مورد استفاده قرار مي گيرد. با استفاده از PGD مي توان از بروز بسياري از اختلالات ژنتيکي پيشگيري نمود و به اين ترتيب از صرف هزينه هاي اقتصادي و رواني و اجتماعي که تولد يک جنين با نقايص ژنتيکي به دنبال دارد پيشگيري کرد. چنانچه هدف از انجام PGD تعیین جنسیت جنین در زوج بارور باشد، ناچاريم با وجود بارور بودن زوجين از روش IVF در آنها استفاده کنيم. اهميت اين روش تنها در انتخاب جنسيت نوزاد از سوي والدين نيست، بلکه فراتر از آن مي تواند گامي در جهت دست يافتن به تکنيک هاي پيشرفته تر تشخيص ژنتيکي بيماري هاي کروموزومي پیش از انتقال جنين باشد.

روش تعيين جنسيت جنين پیش از لانه گزینی شبيه همان روش لقاح خارج رحمي و يا ميکرواينجکشن است که از اين مرحله به بعد و پیش از انتقال جنين به داخل رحم جنين هاي دلخواه در محيط آزمايشگاه تعيين و به داخل رحم انتقال داده مي شوند. براي تعيين جنسيت جنين در مرحله ی پیش از انتقال جنين به داخل رحم، در دیواره ی پیرامون جنين شکاف کوچکي ايجاد مي کنيم و با وارد کردن يک سوزن به داخل جنين يکي از سلول هاي جنين برداشته مي شود. اين مرحله از حساسيت بسيار بالايي برخوردار است و حتما بايد با مهارت و دقت بسيار بالايي صورت گيرد. گرفتن اين سلول از جنين بايد با دقت زيادي صورت گيرد تا آسيبي به جنين وارد نشود. اين سلول در شرايط خاصي تحويل متخصصين ژنتيک داده مي شود تا جنين، از لحاظ جنسيت، مورد ارزيابي ژنتيکي قرار گيرد. بعد از اين که جنسيت جنين ها توسط متخصصين جنين شناسي اعلام شد، جنين هاي با جنسيت دلخواه و جنين هاي عاري از نقايص ژنتيکي به داخل رحم انتقال داده مي شوند.

 در مواردي که تعداد جنين هاي تعيين جنسيت شده زوجين زياد باشد سه تا چهار جنين به داخل رحم انتقال داده مي شود. دو هفته پس از انتقال جنين به داخل رحم فرد با انجام تست حاملگي در صورت مثبت بودن حاملگي ادامه مي يابد و فرزند دلخواه زوجين متولد خواهد شد. از زماني که روش PGD يا روش تعيين جنسيت جنين پیش از لانه گزینی براي اولين بار مطرح شده، يک دهه سپري شده است که طي اين مدت، اين تکنيک براي تعيين جنسيت جنين و تشخيص ژنتيکي بيماري هاي مختلفي به کار گرفته شده که کارايي آن را به اثبات رسانده است.

مراحل فرآیند PGD:

انجام این روش تنها در ترکیب با IVF امکان پذیر است. ابتدا با تجویز داروهایی، چندین فولیکول وادار به رشد شده و برای آزادسازی چندین تخمک آماده می گردند. سپس در زمان مناسب، تخمک ها برداشت می شوند. در آزمایشگاه IVF، اسپرم آماده شده و به تخمک ها افزوده می شود. پس از لقاح، تخمک ها که به نام رویان شناخته می شوند، مراحل رشد و تقسیم خود را آغاز می نمایند. در مرحله ی مناسبی از رشد و تقسیم، یک سلول (بلاستومر) از هر رویان جدا شده و در اختیار بخش ژنتیک قرار می گیرد. جداسازی بلاستومر از نظر تکنیکی، فرآیند دشواری است. هدف جنین شناس در اینجا، جداسازی یک سلول سالم با کمترین آسیب ممکن به بقیه ی رویان است. این کار با استفاده از میکروسکوپ ویژه ای صورت می گیرد. بلاستومر بیوپسی شده، به آزمایشگاه ژنتیک برده شده و باقیمانده ی رویان در یک محیط کشت مناسب به آنکوباتور بازگردانده می شود تا به رشد و نمو خود ادامه دهد.

ارزیابی ژنتیکی

کار آزمایشگاه ژنتیک نیز در ارزیابی تنها یک سلول برای ناهنجاری های ژنتیکی آسان نیست. به دلیل وجود تنها یک سلول برای ارزیابی ژنتیکی، نمی توان شمار ناهنجاری های مورد بررسی را خیلی گسترش داد. تنها رویان هایی که عاری از ناهنجاری ژنتیکی باشند، برای انتقال به رحم یا انجماد، انتخاب می گردند. بنابراین، رویان هایی که برای یک ناهنجاری ژنتیکی، مثبت ارزیابی شوند و نیز آنهایی که تشخیص درست در آنها مقدور نشد، به رحم منتقل نمی گردند.

ریسک فرآیند PGD

از دیدگاه بیمار، حتی پس از انجام دوره ی درمان، روش PGD و IVF ممکن است هنوز هم تضمینی برای وقوع بارداری وجود نداشته باشد. در اکثر بیماران، روش IVF می تواند منجر به تولید رویان گردد. اما پس از انتقال رویان ها به رحم، کسی نمی تواند از انجام لانه گزینی هر رویان مطمئن باشد. آمارها نشان می دهند که بیماران جوان تر شانس بیشتری برای لانه گزینی موفقیت آمیز و ادامه ی بارداری نسبت به بیماران مسن تر دارند. به طور کلی این شانس از 35 سالگی به بعد پایین می آید. البته گاهی تفاوت های فردی هم وجود دارد. بیماران باید به طور جداگانه و کامل ارزیابی گردند. در صورت استفاده از روش های IVF و PGD مزایا و محدودیت هایی وجود دارد. روشن است که بیوپسی از رویان در حال رشد می تواند منجر به عدم زنده مانی برخی رویان ها گردد. اما رویان هایی که از نظر ژنتیکی سالم تشخیص داده شوند، شانس بیشتری برای لانه گزینی و ادامه مراحل رشد و نمو خواهند داشت. همچنین این باور وجود دارد که نرخ باروری با PGD ممکن است در بیمارانی که برای شان IVF انجام شده، بالاتر باشد. زیرا زنانی که PGD برای شان انجام شده از نظر باروری مورد ارزیابی قرار می گیرند.

http://www.preimplantationgenetictesting.com/PGD_Process.htm

PGD اولین بار در دهه ی 1980 به عنوان روش جایگزینی برای تشخیص پیش از تولد و سقط احتمالی جنین مبتلا در زوج هایی که در معرض خطر بیماری های حاد ژنتیکی قرار دارند، ابداع شد. تکنیک PGD نیازمند انجام IVF است تا بتوان رویان ها را پیش از کاشت در رحم از نظر بیماری های ژنتیکی ارزیابی نمود. این کار نیاز به سقط را برطرف می کند. این فرآیند با ملاحظات اخلاقی و پزشکی همخوانی داشته و امکان انتخاب جنسیت را نیز فراهم می نماید.

 

نحوه ی انجام PGD:

در صورت نیاز به انجام آزمایش FISH از تکنیک استاندارد IVF استفاده می گردد. در صورت وجود اشکال در اسپرم یا نیاز به انجام PCR برای بیماری های تک ژنی، از تکنیک ICSI استفاده می شود. این کار به منظور کاهش خطر آلودگی با DNA ی اسپرم صورت می گیرد. تنها یک سلول از رویان هشت سلولی از میان شکافی که در دیواره ی محافظ بیرونی ایجاد می گردد، بیرون کشیده می شود. این مراحل در زیر میکروسکوپ بدون آسیب رساندن به قابلیت زنده مانی طبیعی و رشد و نمو جنین انجام می شود. زیرا در این مرحله هنوز هیچ یک از سلول های رویان تمایز نیافته اند. سپس این سلول جدا شده، از نظر وجود ناهنجاری های ژنتیکی ارزیابی می گردد. روش PGD با سه تکنیک ژنتیکی امکان پذیر است: FISH، PCR و هاپلوتایپ.

  • FISH

با این تکنیک می توان کروموزوم های خاصی را با استفاده از پروب های فلورسنتی که برای هر کروموزوم اختصاصی هستند، ارزیابی نمود. پروب های نشان دار به کروموزوم ها متصل شده و زیر میکروسکوپ فلورسنت مرئی می گردند. در حال حاضر، با این تکنیک می توان حداکثر تا پنج کروموزوم (X، Y، 13، 18 و 21) را به طور همزمان در یک سلول تکی مورد ارزیابی قرار داد. در مورد بیماری های پیوسته به جنس نیز می توان از این تکنیک برای تعیین جنسیت و ناهنجاری های کروموزومی عددی و ساختاری مثلا غربالگری آنیوپلوییدی استفاده کرد.

  • PCR

این تکنیک امکان تکثیر قطعات انتخابی DNA ی استخراج شده از هسته را به منظور شناسایی وقوع جهش در یک ژن خاص فراهم می نماید. معمولا طی یک روز می توان به تشخیص نهایی دست یافته و تنها رویان هایی که سالم تشخیص داده شوند، در روز چهارم یا پنجم به رحم منتقل می شوند.

  • هاپلوتایپ

این تکنیک در سال 2006 ابداع شد. در اینجا از انگشت نگاری DNA به منظور شناسایی کروموزوم هایی که ژن های بیماری زا را حمل می کنند، استفاده می گردد.

 

PGD برای چه کسانی توصیه می شود؟

  • زوج هایی با سابقه ی سقط مکرر جنین به واسطه ی ناهنجاری های ژنتیکی
  • زوج هایی که فرزندی با یک بیماری ژنتیکی داشته و در معرض خطر داشتن فرزند دیگری با بیماری ژنتیکی باشند
  • زوج هایی که می خواهند سازگاری بافتی فرزندشان را با فرزند دیگری که نیاز به پیوند عضو دارد، بررسی نمایند.

زوج هایی که سابقه ی بیماری ژنتیکی داشته اند، باید پیش از آغاز فرآیند PGD، مشاوره ی ژنتیکی دریافت نمایند. آنها باید از گزینه های جایگزین موجود از جمله PND، سقط جنین در صورت مثبت بودن آزمایش، اهدای گامت یا در نهایت قبول فرزندخوانده، آگاه گردند. همچنین باید در مورد خطرات تشخیص اشتباه احتمالی نیز مورد مشاوره قرار گیرند. متاسفانه، برای زنان مسن تر و زنانی که سطح پایه ی FSH شان بالاست، PGD می تواند به علت نرخ پایین تر بارداری گزینه ی خوبی باشد. این افراد ممکن است حتی قادر به تولید شمار مناسب رویان برای انجام این آزمایش هم نباشند. تا به امروز در سراسر دنیا حدود 1000 نوزاد با استفاده از PGD متولد شده اند. تاکنون هیچ گونه گزارشی از افزایش ناهنجاری های جنینی به دنبال PGD وجود نداشت است. توجه به این نکته هم بسیار مهم است که احتمال دارد که هیچ یک از رویان های آزمایش شده سالم نبوده و برای انتقال به رحم مناسب نباشند. از این گذشته، همانند همه ی آزمایشات دیگر، در اینجا نیز احتمال گرفتن نتایج مثبت کاذب و منفی کاذب نیز وجود دارد (به ترتیب 1 به 6 و 1 به 50). علت این امر ناهمگنی کروموزوم ها از یک سلول به سلول دیگر (موزاییسیزم) بوده و بنابراین سلول گرفته شده برای بیوپسی ممکن است نماینده ی خوبی از بقیه ی سلول های رویان نباشد. بنابراین، توصیه می شود که زنان با ریسک بالا در طی دوران بارداری (در حدود هفته های 11 تا 16) برای ناهنجاری های کروموزومی مورد آزمایش قرار گیرند. مراکز کمی خدمات PGD را ارایه می دهند. کاربرد روش PGD در حال افزایش بوده و اندیکاسیون های آن در حال گسترش است. جدول زیر مثال هایی از بیماری های ژنتیکی است که می توان با روش PGD تشخیص داد.

 

  • PGS (غربالگری ژنتیکی پیش از لانه گزینی

غربالگری ژنتیکی پیش از لانه گزینی که به نام غربالگری آنیوپلوییدی نیز شناخته می شود، شامل غربالگری رویان ها با استفاده از روش FISH برای آنیوپلوییدی های رایج (کروموزوم 21، 18، 16 و 13) است. آنیوپلوییدی وضعیتی است که در آن تعداد کروموزوم در هر سلول رویان اشتباه است. سپس تنها رویان های سالم که تعداد کروموزوم شان طبیعی است برای انتقال به رحم انتخاب می گردند. در زنان مسن تر که وقوع ناهنجاری های کروموزومی از قبیل سندروم داون 7 تا 70 برابر افزایش می یابد، زنانی که سابقه ی سقط مکرر جنین یا عدم موفقیت مکرر در IVF دارند (در حالی که رویان های با کیفیت خوبی داشته اند)، از این تکنیک به منظور افزایش نرخ تولد با IVF استفاده می گردد.

بازدهی روش های PGD و PGS به دو عامل بستگی دارد: تعداد رویان های در دسترس برای بیوپسی که با افزایش سن زن کاهش می یابد؛ و بیماری های ژنتیکی، زیرا تعداد رویان های سالم قابل انتقال به رحم به وجود بیماری ژنتیکی بستگی دارد.

 

  1. ESHRE consortium 2005.
  2. Brudie and Flinter BMJ 2007.
  3. Mustenbrook et al. New England Journal of Medicine 2007.
+ نوشته شده در  2009/2/17ساعت 1:2 AM  توسط رضا پورسیفی | 
 
صفحه نخست
پروفایل مدیر وبلاگ
پست الکترونیک
آرشیو
عناوین مطالب وبلاگ
درباره وبلاگ
در این وبلاگ با جدیدترین تکنیک های ژنتیک مولکولی به کار رفته در شناسایی حاملین بیماری های ژنتیکی و نیز تشخیص بیماری های ژنتیکی در جنین های (IVF) آماده کاشت در رحم (PGD) اراریه می گردد. همچنین برخی مارکرهای مولکولی DNA به کار رفته در اصلاح نژاد دام در این وبلاگ تقدیم می شود.

پیوندهای روزانه
مراکز کنترل و پیشگیری از بیماریها
انجمن بیوتکنولوژی ایران
Prisoner
asareca
emhgbn
مقاله
انزلی آنلاین (موج نو)
مارکرهای مولکولی مورد استفاده در تعیین جنسیت
تعیین هویت با مارکرهای مولکولی DNA
سایت بسیار مفید NCBI
آرشیو پیوندهای روزانه
نوشته های پیشین
89/11/01 - 89/11/30
87/11/01 - 87/11/30
87/04/01 - 87/04/31
87/03/01 - 87/03/31
آرشیو موضوعی
ژنتیک
پیوندها
دوپینگ ژنتیکی
انجمن بیوتکنولوژی ایران
موج نو (وبلاگ بچه های انزلی)
ویانا
 

 RSS

POWERED BY
BLOGFA.COM